Premiera "Places of Public Utility" Pawła Starca

Zapraszamy na spotkanie i premierę publikacji fotograficznej „Places of Public Utility” autorstwa Pawła Starca. Książka podsumowuje ponad dekadę pracy dokumentalnej w Bośni i Hercegowinie, koncentrującej się na masowych zbrodniach wojny w Bośni (1992–1995) oraz powojennych losach miejsc, w których do nich doszło.

Krajobraz pozbawiony śladów

Według raportu Komisji Ekspertów ONZ (powołanej na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 780 z 1992 roku) na terenie dzisiejszej Bośni i Hercegowiny funkcjonowało ponad sześćset miejsc osadzenia. Większość z nich zorganizowano naprędce w obiektach codziennego użytku: szkołach, magazynach, hotelach, koszarach wojskowych, na stadionach sportowych, w zakładach karnych, przychodniach, fabrykach, gospodarstwach rolnych czy piwnicach budynków mieszkalnych. Ze względu na ich prowizoryczny charakter pierwotny tytuł projektu brzmiał „Makeshift”.

Po wojnie większość miejsc, w których przetrzymywano, torturowano, gwałcono i mordowano ludność cywilną – często z rąk dawnych znajomych czy sąsiadów – poddano renowacji, przywracając im pierwotną funkcję budynków użyteczności publicznej. Dziś w większości z nich nie ma tablic pamiątkowych, izb pamięci ani żadnej wzmianki o przeszłości.

Fotografia wobec rewizji historii

Publikacja „Places of Public Utility” łączy fotografie pozornie zwyczajnych lokalizacji z bezpośrednimi cytatami z dokumentów sądowych Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (ICTY) oraz esejem dr. Hikmeta Karčicia. Zestawienie obrazu z materiałem dowodowym buduje alternatywną opowieść o wydarzeniach, których ślady są dziś celowo ukrywane lub zacierane w imię nowych narracji historycznych.

Choć od zakończenia konfliktu minęły trzy dekady, opisane w książce mechanizmy wymazywania pamięci i pisania historii na nowo okazują się uniwersalne. Podczas spotkania porozmawiamy o wieloletniej pracy dokumentalnej nad projektem, pracy z archiwami sądowymi oraz o tym, jak fotografia może rejestrować to, co niewidoczne na pierwszy rzut oka.

PAWEŁ STARZEC, dr: Dokumentalista, fotograf, socjolog, nauczyciel akademicki. Skoncentrowany na długoterminowych projektach skupiających się na wizualizacji szerszych procesów poprzez ich następstwa i peryferia. Nagrodzony Hasselblad Foundation Photobook Grant 2025, Urbanautica Institute Award i nagrodą Spojrzenia, laureat stypendium Ministerstwa Kultury Młoda Polska 2024, nagrody PixHouse Talent of the Year: Scholar oraz Stypendium Artystycznego Prezydenta Wrocławia 2024. Jego prace znajdują się w zbiorach Encontros Da Imagem (PT) i Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki (PL). Jako socjolog bada współczesne ikonografie i narracje wizualne. Prodziekan Wydziału Projektowania Uniwersytetu SWPS, koordynator specjalności Communication Design w School of Form USWPS. Twórca programów warsztatowych, współzałożyciel kolektywu artystyczno-edukacyjnego Azimuth Press i platformy Archiwum Protestów Publicznych. Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego i Instytutu Fotografii Twórczej Uniwersytetu Śląskiego w Opawie (MA). Pod różnymi pseudonimami muzyk i artysta dźwiękowy. Entuzjasta zinów i kultury DIY.

„Places of Public Utility”
Fotografie: Paweł Starzec
Edycja zdjęć: Martyna Wyrzykowska, Paweł Starzec, Łukasz Rusznica
Projekt: Martyna Wyrzykowska
Kurator: Łukasz Rusznica
Esej: Hikmet Karčić
Przygotowanie fotografii do druku: Karol Bagiński
Redakcja: Joanna Osiewicz-Lorenzutti

Publikacja współfinansowana z grantu Hasselblad Foundation 2025 Photo Book Grant

Teksty stanowią zredagowane cytaty z „Raportu końcowego Komisji Ekspertów powołanej na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 780 (1992)” – załącznik VIII: „Obozy”, a także z aktów oskarżenia Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (ICTY) oraz innych powiązanych źródeł.